Արևմտահայությունը 19-րդ դարի առաջին կեսին

Похожее изображение
Արևմտյան Հայաստանն Օսմանյան կայսրության կազմում եղել է մոտ 4-րդ դար՝ 1555-1923 թվականներին, երբ 1555 թվականին Ամասիայի հաշտության պայմանագրով՝ Հայաստանի 3-րդ բաժանումով արևմտյան մասն անցնում է Օսմանյան Թուրքիային։ 1639 թվականին Կասրե-Շիրինի պայմանագրով Հայաստանը կրկին վերաբաժանվում է և Արևմտյան Հայաստանն անցնում է Օսմանյան Թուրքիային և այս կարգավիճակը քիչ փոփոխություններով պահպանվում է մինչև 19-րդ դարի սկիզբը։Читать далее »

Реклама

Արևելյան Հայասատանը 19-րդ դարի սկզբին

Картинки по запросу Արևելյան Հայասատանը 19-րդ դարի սկզբին
19-րդ դարի սկզբին Արևելյան և Արևմտյան Հայաստանները շարունակում էին մնալ Շահական Պարսկաստանի և Սուլթանական Թուրքիայի տիրապետության տակ, որոնք թե’ տնտեսապես, թե’ զարգացվածության մակարդակով հետամնաց`ավատատիրական երկրներ էին: Հպատակ լինելով Պարսկաստանին և Թուրքիային` հայերը իրավազուրկ էին, ունեին կյանքի և գույքի անվտանգության խնդիր, ենթարկվում էին ազգային և կրոնական հալածանքների, կրում էին ֆիզիկական, հոգեբանական, նյութական վնասներ: Հայերը զրկված էին ամենատարրական իրավունքներից, սակայն ունեին պարտավորություններ` պարտադիր հարկերի վճարման տեսքով: Հայաստանի կացությունը փոխվեց ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմից հետո, երբ Թուրքմենչայի պայմանագրի համաձայն Խանական Պարսկաստանը Արևելյան Հայաստանը զիջեց Ռուսաստանին: Ռուսաստանի կազմում հայտնվելը բազմաթիվ փոփոխություններ առաջացրեց Հայաստանում: Ստուրև կխոսենք վերոնշյալ ժամանակահատվածում հայերի սոցիալտնտեսական իրավիճակի, Արևելյան և Արևմտյան Հայաստաններում հայերի համար գործող հարկային քաղաքականության, Ռուսաստանին Արևելյան Հայաստանի  միանալու հետևանքների մասին:

19-րդ դարի առաջին տասնամյակում Շահական Պարսկաստանում, հետևաբար նաև նրան հպատակ Արևելյան Հայաստանում երկրի տնտեսությունը առաջ էր գնում Շարիաթի ակզբունքի համաձայն. տնտեսության առանցքային բաղադրիչներն էին գյուղատնտեսությունն (մասամբ նաև արհեստագործությունը), իսկ հողը մեծամասամբ պետական կամ շահի սեփականությունն էր (Հողի սեփականության ձևերից
Читать далее »

Հնդկահայ ազատագրական կենտրոնը։

Image result for Հնդկահայ ազատագրական կենտրոնը
18-րդ դարի կեսերից հայ ազատագրական շարժման մեջ սկսում են աշխուժանալ հայ գաղթօջախները: Դրանց մեջ առանձնահատուկ տեղ ուներ հնդկահայ գաղութը:

Հնդկաստանում հայերը հաստատվել էին դեռևս 16-17-րդ դարերում և զբաղվում էին գերազանցապես վաճառականությամբ: Հայկական խոշոր և ծաղկուն համայնքներ կային Հնդկաստանի շատ քաղաքներում: 17-րդ դարի երկրորդ կեսից, երբ եվրոպական պետությունները փորձում էին ներթափանցել Հնդկաստան, հայերն արդեն այնտեղ մեծ կշիռ ունեին: Անգլիական «Արևելա-հնդկական ընկերությունը» Հնդկաստան մուտք գործելը դյուրացնելու նպատակով 1688թ. պայմանագիր է կնքում նրանց հետ: Դրա համաձայն հայերն իրենց ապրանքները անգլիական նավերով փոխադրելու իրավունք են ստանում:

Ամրապնդվելով Հնդկաստանում՝ անգլիացիները ձգտում էին միայնակ տիրանալ հնդկական առևտրին և սկսում են հետզհետե սահմանափակել հայ վաճառականության իրավունքները: Անգլիացիները ունեին խոշոր նավատորմ, կանոնավոր բանակ, ուստի կարողացան զենքի ուժով տիրանալ գրեթե ամբողջ Հնդկաստանին: Հնդկահայ բուրժուազիան սկսում է գիտակցել հայրենիքի, սեփական պետության ու բանակի անհրաժեշտությունն ու նշանակությունը: Հնդկահայ այդ գործիչներից էր Հովսեփ Էմինը:

Читать далее »

Ազատագրական զինված պայքարն Արցախում և Սյունիքում

Image result for Ազատագրական զինված պայքարն Արցախում և Սյունիքում
Շարժման ծավալումը Արցախում
Արցախի հայկական զորամիավորումները կարևոր դեր կատարեցին Արցախը թուրքական զավթիչներից պաշտպանելու գործում:
Թուրքական զորքերն այնտեղ առավել համառ և կազմակերպված դիմադրության հանդիպեցին: 1724թ. Արցախի ազատագրական ուժերը թուրքական բանակների դեմ համատեղ պայքարի մասին պայմանագիր կնքեցին Գանձակի մահմեդականների հետ: Արցախի զորահրամանատարները օսմանյան բանակների դեմ պայքարում համագործակցության առաջարկներ արեցին նաև պարսկական իշխանություններին: Արցախի մելիքությունները միասնական վճռականությամբ պատրաստ էին դիմագրավել օտար հարձակումներին և ավերումներից պաշտպանել սեփական երկիրն ու ժողովրդին: Հայոց պայքարին օժանդակելու խոստումներով Ռուսաստանից Արցախ ժամանեց նաև հայազգի Իվան Կարապետը: Այդ ավելի էր հուսադրում հայկական իշխանություններին:

Շուշիի և Վարանդայի ինքնապաշտպանական կռիվները

1725թ. մարտին թուրքական երեք զորամաս ներխուժեց Արցախի Վարանդա գավառ: Շուրջ 6000 թուրք զինվորների թույլ տալով տեղավորվել Արցախի հայկական գյուղերում՝ հայ ինքնապաշտպանական ուժերը գիշերային հանկարծակի գրոհով ոչնչացրին նրանց: Թուրքական երկու փաշաներն սպանվեցին, իսկ երրորդը գերի վերցվեց: Թուրքական բանակի ոչնչացումը և հայկական ուժերի այդ կարևոր հաղթանակը մեծ արձագանք ունեցավ, բարձրացավ հայոց ինքնավստահությունը և մարտունակությունը:
Անհաջողության է մատնվում Արցախի դեմ թուրքական զորքերի նաև հաջորդ արշավանքը: 1726թ. Շուշին գրավելու օսմանյան բանակի համառ գրոհները, հանդիպելով հայերի դիմադրությանը, անհաջողության մատնվեցին:
Այսպիսով, ձախողվում է Շուշիի բերդը պաշարված պահելու թուրքական բանակի փորձը: Ութօրյա մարտերից հետո, կորցնելով ութ հարյուր զինվոր, թուրքերն ստիպված նահանջում են Գանձակ: Կրած պարտություններից հետո թուրքական զինվորականությունը ընտրում է անակնկալ հարձակումների մարտավարությունը:
Թուրքական բանակի դեմ Արցախի հայ ազատագրական ուժերի պայքարում միայն 1728 թվին է առավելությունն անցնում թշնամուն: Ազատագրական ուժերի մի մասը, հուսախաբ լինելով ռուսական խոստումներից, հետագա արյունահեղությունները կանխելու համար գերադասում է թուրքերի հետ բանակցելու ուղին:
Նույն թվականին մահանում է Եսայի Հասան-Ջալալյանը, որը, տեղեկանալով ռուս-թուրքական պայմանագրի կնքման մասին, հակվել էր թուրքերի հետ բանակցելու մտքին:
Քաղաքական այդ գիծը մերժող հայ զինվորականությունը 1729թ. սկզբներին, Ավան և Թարխան հարյուրապետերի գլխավորությամբ, նոր պատվիրակություն ուղարկեց ռուսական բանակ՝ օգնական զորք ստանալու նպատակով: Ռուսական հրամանատարությունը կրկին չկատարեց հայ պատվիրակության խնդրանքը: Օգնություն չստանալով Ռուսաստանից՝ հայ պատվիրակությունն այլևս չվերադարձավ Արցախ: 1729-1731 թթ. թուրքական նվաճման դեմ պայքարը շարունակում էր Գյուլիստանի սղնախը, որի հրամանատարն էր Աբրահամ սպարապետը: Թեև 1730-ական թվականներին թուրքական նվաճողների դեմ պայքարի կազմակերպման համար Արցախում այլևս չկար միասնական հրամանատարություն, սակայն հայ ժողովուրդը ցած չդրեց զենքը և շարունակեց ազատագրական պայքարը:
Արցախի ազատագրական շարժումը մեծ արձագանք գտավ ողջ հայության մեջ: Այն ոգեշնչում էր նաև հայ ժողովրդի հաջորդ սերունդներին և հավատով լցնում իրենց ուժերի նկատմամբ:

Իրանական հեղափոխություն

Картинки по запросу Իրանական հեղափոխություն
Իրանի իսլամական հեղափոխությունը մեծ հռչակ է ձեռք բերել ինչպես տարածաշրջանում, այնպես էլ ողջ աշխարհում և այս ամենը շնորհիվ այն բանի, որ հեղափոխության հիմքը հանդիսանում էին իսլամական ճշմարիտ, առաջադիմական, տրամաբանական արժեքները, որոնք համապատասխանում էին մարդկային բնությանը։

Աշխարհի գերտերություննների կամքից անկախ Իրանում փայլեց իսլամական հեղափոխությունը՝ իր բոլոր դրական կողմերով։Այն իր հետ բերեց անասելի զարթոնք, որը օրինակ է ծառայում իսլամական ճնշված հասարակությունների համար։ Իրանի իսլամական հեղափոխությունը բռնահարված ժողովուրդների զարթոնքին զուգընթաց շարունակում է իր ուղին:
Անշուշտ  քիչ հեղափոխություններ կարելի է թվել, որոնք, Իրանի իսլամական հեղափոխության նմանությամբ, մեծ արձագանք են գտել բոլոր հասարակություններում։ Հաջող ընթացած ցանկացած հեղափոխություն իր հետքն է թողնում ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ միջազգային հարաբերություններում։ Ասվածի ցայտուն օրինակներից են Ֆրանսիայում 1789-ին և Ռուսաստանում 1917-ին տեղի ունեցած մեծ հեղափոխությունները։ Իրանի իսլամական հեղափոխությունը իր պատվավոր տեղն է զբաղեցնում պատմության ընթացքում տեղի ունեցած հեղափոխությունների շարքում։ Անցած 38 տարիների ընթացում հեղափոխության ազդեցությունը միջազգային ասպարեզում պահպանվել է։
Իսլամական հեղափոխությունը Իրանում ունեցավ  հսկայական դեր և նշանակություն։ Այն ժողովրդական ահեղ բռունցքի հուժկու հարվածը դարձավ շահական բռնի ռեժիմին, որի հետևանքով այդ ռեժիմը տապալվեց և մարդկանց շնորհվեց երկար սպասված ազատությունը, որի համար նրանք անզիջում պայքար էին մղում։ Ներկայումս Իրանում ազատությունը և ժողովրդական սուվերենությունը գտնվում են բարձր մակարդակի վրա, որի վառ ապացույցը երկրի ազատ, արդար և թափանցիկ ընտրություններն են։ Իրանի բոլոր բարձրաստիճան պաշտոնյաները, սկսած առաջնորդից և նախագահից, ուղղակիորեն կամ անուղղակի կերպով ընտրվում են մարդկանց կողմից։Читать далее »

Մշակույթը դժվարին ժամանակներում (15-17-րդ դարի առաջին կես)

Похожее изображение
Սոսկալի դժվարությունների հանդիպելով հանդերձ հայ մշակույթը 15-18-րդ դարերում շարունակում էր զարգանալ: Այն զարգանում էր նվիրյալ անհատների եւ մշակութային հարուստ ժառանգության շնորհիվ:
15-րդ դարում շարունակում էր գործել Տաթեւի համալսարանը, որը ղեկավարում էր խոշոր աստվածաբան, փիլիսոփա, ազգային-եկեղեցական գործիչ Գրիգոր Տաթեւացին: Համալսարանն ավարտողները գրում էին ավարտաճառեր եւ ստանում կրթական աստիճան: 17-րդ դարի սկզբներից սկսում է գործել Սյունյաց Մեծ անապատի դպրոցը, որի շրջանավարտները Հայաստանի տարբեր վայրերում դպրոցներ էին բացում: 1763 թ. Ամենայն հայոց կաթողիկոս Սիմեոն Երեւանցու նախաձեռնությամբ բացվում է Էջմիածնի դպրոցը: Դպրոցներ են բացվում նաեւ հայկական գաղթօջախներում: 15-րդ դարում գործում էր Ղրիմի հայոց Անտոն վանքի, 17-րդ դարից Նոր Ջուղայի, 18-րդ դ. սկզբներից Վենետիկի սուրբ Ղազար կղզու վանական դպրոցները, 18-րդ դարից սկսում է գործել նաեւ Պոլսի Սկյուտարի դպրոցը:
16-րդ դարում հայ մշակութային կյանքում տեղի ունեցավ խոշոր իրադարձություն` սկզբնավորվեց տպագրական գործը: 1512 թվականին Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտի շնորհիվ լույս տեսավ առաջին հայերեն տպագիր գիրքը` «Ուրբաթագիրքը»: Հետագայում հայկական տպարաններ ստեղծվեցին Կ.Պոլսում, Լվովում, Նոր Ջուղայում, Ամստերդամում: Ի դեպ, Նոր Ջուղայի հայկական տպարանը առաջինն էր Պարսկաստանում, Իսկ Ամստերդամի հայկական տպարանում 1668թ. առաջին անգամ տպագրվել է հայերեն Աստվածաշունչը:
Картинки по запросу հայկական մշակույթը 15-17-րդ դարում

Читать далее »

Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերում

Картинки по запросу Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերում
Հայկական մշակույթը
 հայ ժողովրդի ստեղծած նյութական և հոգևոր արժեքների ամբողջությունն է: Այն ներառում է գիտությունը, արվեստը, արհեստը և, առհասարակ, մարդու կողմից ստեղծած ամեն ինչ:
Մշակույթի ճյուղերն են լեզուն, գրականությունը, ճարտարապետությունը, քանդակագործությունը, նկարչությունը, երաժշտարվեստն ու պարարվեստը, թատրոնն ու կինոն և այլն:
Պատմական հանգամանքների բերումով հայկական մշակությը ձևավորվել ու զարգացել է ոչ միայն բուն Հայաստանում, այլև Սփյուռքում:
Հայոց հեթանոս աստվածների առաջին դիցարանը ձևավորվել է հայ ժողովրդի կազմավորմանը զուգընթաց՝ կրոնապաշտամունքայինհավատալիքների (տոտեմիզմ, ոգեպաշտություն, բնապաշտություն, հմայական մոգություն) ազդեցությամբ։
Հնագույն գրավոր աղբյուրներում պահպանվել են տեղեկություններ հայոց առաջին պետական կազմավորումներում գոյություն ունեցած պաշտամունքային երևույթների մասին։ Հայկական լեռնաշխարհում վկայված առաջին պետական կազմավորման՝ Արատտայի (մ. թ. ա. XXVIII–XXVII դարեր) հովանավորը արարչագործ Հայա աստծու որդի Դումուզին էր (շումերերեն է. նշանակում է հարազատ որդի), որի անունը Աստվածաշնչի թարգմանություններում փոխարինված է Օրիոն-Հայկով։
Հայերենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի լեզու է։ Այն Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական լեզուն է։
Картинки по запросу Հայկական մշակույթը 10-14-րդ դարերումՕգտագործվում է նաև Հարավային Կովկասում (հիմնականում Ջավախքում, Թբիլիսիում, Աբխազիայում, Օսեթիայում), Ռուսաստանում , Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում , ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Լատինական Ամերիկայում  Ուիզբեկստանում, Ղազախստանում, Հնդկաստանում, Ավստրիալիայում և այլ պետությունների սփյուռքահայ համայնքներում։ Հայերեն լեզվակիրների քանակը կազմում է 7-9 միլիոն մարդ։Читать далее »